Panu Redaktorowi Andrzejowi Poczobutowi, od którego możemy się uczyć patriotyzmu – gratulujemy odzyskania wolności!
„(…) Wolność jest wtedy, gdy zapomnisz pisowni nazwiska tyrana, a ślina w ustach smakuje słodziej niż chałwy Persji, i chociaż mózg skręcony masz jak róg barana, nic nie kapie ci z oczu niebieskich”.
Josif Brodski ([1988] 1989: 137)
Andrzej Poczobut [1973–], niezwykle odważny człowiek prawdziwie niezłomny; z wykształcenia prawnik, z wyboru pisarz, myśliciel, komentator, dziennikarz i publicysta, działacz polskiej mniejszości etnicznej na Białorusi – aktywny działacz Związku Polaków na Białorusi, uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami (w tym w 2025 roku nagrodą Nagrodą im. Sacharowa za wolność myśli, jest to nagroda ustanowiona i przyznawana przez Parlament Europejski za „walkę na rzecz praw człowieka i wolności”); wielokrotnie zatrzymywany i szykanowany; więzień polityczny białoruskiej dyktatury, przez kilka lat (25.03.2021–28.04.2026) odsiadywał niesłuszny wyrok za „wolność naszą i waszą” w tiurmach białoruskiego despoty. W 2025 roku nadano red. Andrzejowi Poczobutowi Order Orła Białego (najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe RP), którego wręczenie nastąpiło 3 maja 2026 roku. Przyjeżdżał w wykładami otwartymi do Wrocławia, promując swoją książkę System Białoruś (2013).
W Polsce panuje przekonanie, że dyktatura to zjawisko zanikające. Dyktatura to Stalin i Hitler, to PRL – czyli daleka historia. Jednak wystarczy przejechać jakieś 200 km na wschód od Warszawy i wchodzi się w zupełnie inny wymiar – do kraju, gdzie wybory są fałszowane, gdzie niszczy się niezależne media, a liderów opozycji zamyka się w więzieniach. Tym sposobem trafia się w miejsce, gdzie dyktatura to teraźniejszość.
Andrzej Poczobut (2013: 5)
W nawiązaniu do powyższych informacji kilka istotnych spostrzeżeń Timothy Snydera:
1. Nie bądź z góry posłuszny. Władza autorytarna w większości jest dana dobrowolnie.
2. Broń instytucji. To instytucje pomagają nam zachować przyzwoitość.
3. Strzeż się państwa jednopartyjnego. Partie, które zmieniły w końcu kształt państw i wyeliminowały rywali, nie były wszechmocne od samego początku.
4. Weź odpowiedzialność za oblicze świata. Symbole dnia dzisiejszego umożliwiają nastanie rzeczywistości jutra. Zwracaj uwagę na swastyki i inne oznaki nienawiści.
5. Pamiętaj o etyce zawodowej. Kiedy przywódcy polityczni dają negatywny przykład, wynikające z etyki zawodowej zobowiązania do właściwego postępowania nabierają dodatkowego znaczenia.
6. Miej się na baczności przez organizacjami paramilitarnymi. Kiedy uzbrojeni ludzie, którzy zawsze twierdzili, że sprzeciwiają się systemowi, zakładają mundury i zaczynają maszerować z pochodniami i zdjęciami przywódcy, koniec jest bliski.
7. Jeżeli musisz nosić broń, bądź rozważny.
8. Wyróżniaj się. Ktoś musi. Podążać za innymi jest łatwo.
9. Dbaj o język. Unikaj fraz, które słyszysz od wszystkich.
10. Wierz w prawdę. Porzucenie faktów oznacza porzucenie wolności.
11. Bądź dociekliwy. Sprawdzaj pewne rzeczy samodzielnie.
12. Nawiązuj kontakt wzrokowy i prowadź niezobowiązujące konwersacje. Nie chodzi jedynie o uprzejmość. To element postawy obywatelskiej.
13. Uprawiaj politykę w sensie fizycznym. Władze chcą żebyś sflaczał w fotelu, wyładowując swoje emocje w kierunku ekranu.
14. Chroń swoje życie prywatne.
15. Wspieraj słuszne sprawy.
16. Ucz się od ludzi z innych krajów. Podtrzymuj zagraniczne przyjaźnie i zawieraj nowe.
17. Nasłuchuj niebezpiecznych słów. Okazuj gniew, gdy ktoś podstępnie sięga do patriotycznego leksykonu.
18. Gdy nadejdzie niewyobrażalne, zachowaj spokój. Nowoczesna tyrania polega na zarządzaniu strachem. (…) Nagła katastrofa, która wymaga zniesienia trójpodziału władzy, rozwiązania partii opozycyjnych, zawieszenia wolności słowa, prawa do rzetelnego procesu i tak dalej, to stara sztuczka hitlerowców. Nie daj się nabrać.
19. Bądź patriotą.
20. Bądź tak odważny, jak potrafisz. Jeżeli nikt z nas nie będzie gotowy zginąć za wolność, wszyscy umrzemy w tyranii.
Timothy Snyder (2017)
Źródła:
Brodski, Josif ([1988] 1989) „Części mowy”. [W:] Josif Brodski. 82 wiersze i poematy. Wybór i opracowanie Stanisław Barańczak. Przedmowa Czesław Miłosz. Przekład Stanisław Barańczak. [Pierwsze wydanie tej książki ukazało się w Paryżu nakładem „Zeszytów Literackich”]. Kraków: Wydawnictwo Znak; 137.
Poczobut, Andrzej (2013) System Białoruś. Gliwice: Helion; 5.
Snyder, Timothy (2017) O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku [oryg. ON TYRANNY. Twenty Lessons from the Twentieth Century.], przeł. Bartłomiej Pietrzyk. Kraków: Znak Horyzont; 17, 23, 27, 33, 39, 43, 47, 51, 59, 65, 73, 81, 83, 87, 91, 95, 99, 103, 111, 117.
Cytat z Systemu Białoruś oraz notę biograficzną Andrzeja Poczobuta opublikowano w: Aleksandra R. Knapik, Piotr P. Chruszczewski (red.) (2024) Między tekstem a kulturą. Z zagadnień interpretacyjnych. San Diego: Æ Academic Publishing; XIX, 899–900.
Tekst: Piotr P. Chruszczewski
Dodane przez M.P.
