17 kwietnia w ramach zajęć BEYOND LANGUAGE studenci Kolegium MSI mieli okazję uczestniczyć w zajęciach prowadzonych przez pracowników Oddziału Rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Zajęcia miały charakter praktyczny, a ich głównym celem było obejrzenie niezwykłych dzieł: książek, rękopisów, a także jednej, unikalnej mapy z XVI wieku. Poznaliśmy również metody oraz trudy związane z konserwacją i rekonstrukcją poszczególnych dzieł.

Studenci mieli okazję zobaczyć dzieło Tytusa Liwiusza, datowane na XV wiek. Jest to rękopis pergaminowy, wykonany w całości ze skóry zwierzęcej. Aby w pełni zrozumieć i docenić wyjątkowość ksiąg wykonanych w tamtym okresie, należy zaznaczyć, że ze skóry pojedynczego cielaka można było uzyskać zaledwie ok. 6 stron książki. Tak ogromna skala cierpienia wyrządzona zwierzętom „W Imię Boże” czy postępu bywa często przemilczana  Studia w KMSI – właśnie dzięki swej interdyscyplinarności – pozwalają wejrzeć w głąb różnych aspektów naszego świata, aby je w pełni zrozumieć.

Znalazła się tam także średniowieczna kopia dzieła Wergiliusza z komentarzami autora. Na pierwszej stronie książki znajduje się finezyjnie wykonany portret Wergiliusza, natomiast na drugiej stronie, portret samego autora z dedykacją owego dzieła Matce Bożej. Dla studentów obiekt ten stał się zarzewiem refleksji nad wiedzą przekazywaną uczniom w szkole: średniowieczny kopista nie dość, że podpisał się pod swoim dziełem (co przeczy jakoby autorzy dzieł pozostawali w tamtym okresie anonimowi), a dodatkowo sam okrzyknął się „najpobożniejszym”.

Pracownicy Biblioteki Uniwersyteckiej zaprezentowali także dzieła Boecjusza (XIII wiek), Cycerona, św. Augustyna, małych rozmiarów kieszonkową Biblię oraz śpiewnik liturgiczny, zdobiony w pięknych, wyrazistych kolorach.

Kolejne zagadnienie to różne metody wykonywania i zdobienia książek. Pokazane zostało dzieło z metalowymi elementami na okładce, które służą do zachowania książki w dobrym stanie. Inne posiada zamontowany łańcuch zapobiegający kradzieży. Niektóre księgi posiadają piękne, wykonane z drewna dębowego okładki, a inne są obite zwierzęcą skórą z odbitą na nich pieczęcią. W średniowieczu książki były na tyle kosztowne, że nieraz jedna książka równała się wartości małej nieruchomości, natomiast bardziej luksusowe egzemplarze, np. bogato zdobione Biblie, bywały warte tyle, co cała wieś lub znaczny majątek ziemski.

Prowadzący warsztaty wyjaśnił także, dlaczego zachowało się tak mało ksiąg średniowiecznych. W późniejszych epokach stare, średniowieczne rękopisy często używano ponownie do oprawy nowszych książek lub jako wzmocnienia grzbietów. Niejednokrotnie stare, niepotrzebne manuskrypty gotowano, aby uzyskać tzw. klej pergaminowy.

Studenci mieli także okazję zobaczyć pomieszczenia, w których pracuje się nad konserwacją i rekonstrukcją najróżniejszych dzieł średniowiecznych. W nich prócz współczesnych urządzeń wykorzystywanych do tego zabiegu, znajdowały się także te niegdyś pełniące tę funkcję. Choć aktualnie służyły jedynie jako dekoracje, ich obecność pozwalała na zrozumienie jak praca w archiwum zmieniała się na przestrzeni dekad.

Pracownicy biblioteki szczegółowo opowiedzieli o procesie restaurowania zabytków. Odnieśli się do wiszących na ścianach fotografii, ukazujących „efekt przed i po” trafieniu obiektu w ręce specjalistów.

Zwiedzającym została zaprezentowana także panoramiczna mapa Pragi, która niebawem zostanie poddana rekonstrukcji. Mogli dowiedzieć się, iż „Praga Bohemiae Metropolis, accuratissime expressa” autorstwa Michaelʼa Peterleʼa, powstała na cześć koronacji Maksymiliana II Habsburga na króla Czech w 1562 roku. Co ciekawe, oryginał powstał wskutek odbicia dziesięciu odrębnych elementów mapy, jakie później naklejono na płótno, w ten sposób tworząc całokształt.

Warsztaty stanowiły dla studentów skarbnicę wiedzy odnośnie realiów powstawania średniowiecznych ksiąg i skomplikowanego procesu konserwacji. Stały się okazją do podważenia uproszczonej, powszechnie przekazywanej wiedzy historycznej oraz przedmiotem refleksji nad tym, czy szczytny cel upamiętnienia literackich dzieł jest w stanie uświęcić podjęte ku niemu drastyczne środki.

Nie sposób również nie zauważyć związku pomiędzy charakterem studiowania w Kolegium MSI, a sposobem powstania zabytkowej mapy Pragi – pozornie rozłączne od siebie elementy, niczym oddzielne dyscypliny naukowe, o ile wystarczająco uważnie ze sobą skomponowane – wspólnie mają potencjał stworzyć zachwycająco piękną całość.

Studia w Kolegium bardzo często pozwalają nam zweryfikować niekiedy błędne informacje przekazywane nam przez system szkolny. Możliwość zaś owej weryfikacji wynika – jak sądzimy – z charakteru studiów w KMSI, które dostarczają możliwości poznania wielu ekspertów z różnych dziedzin, a jak wiadomo, intensywne kontakty z ludźmi nauki to podstawa do rozwoju studenta.

Autorzy relacji: Bartosz Chwastyniak, Jan Szczepański, Jagoda Skrzypczyńska

Zamieszczone przez T.G.